Η παραπληροφόρηση δεν είναι απλώς “κακή δημοσιογραφία” ή απλή κριτική, τόνισε η Κλημεντίνη Διακομανώλη, στέλεχος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, σε συζήτηση στην τηλεόραση της Ναυτεμπορικής. Η κυρία Διακομανώλη ξεκαθάρισε ότι τα fake news είναι στοχευμένες και συνήθως οργανωμένες ενέργειες με συγκεκριμένο σκοπό: να διαστρεβλώσουν την κοινή γνώμη και, τελικά, να πλήξουν τη δημοκρατία.
«Η παραπληροφόρηση λοιπόν είναι ένας όρος… Είναι μια παραπλανητική απόδοση της αλήθειας», είπε χαρακτηριστικά η κυρία Διακομανώλη, εξηγώντας ότι μπορεί να πρόκειται για μισές αλήθειες, διαστρεβλωμένα στοιχεία ή εντελώς ψευδή δεδομένα. Το κρίσιμο στοιχείο, πρόσθεσε, είναι ο σκοπός πίσω από το περιεχόμενο — οικονομικό όφελος ή πολιτική παρέμβαση, ιδίως σε περιόδους εκλογικών αναμετρήσεων.
Ως πρόσφατο παράδειγμα επικαλέστηκε την περίπτωση της Ρουμανίας, όπου «οι αρχές διαπίστωσαν ότι ειδικά στο TikTok… υπήρχε πληθώρα μύθευμάτων, αφήγημάτων, τα οποία είχαν συγκεκριμένο σκοπό και είχαν αρκετό χρήμα από πίσω». Οι ρουμανικές αρχές, όπως είπε, ακύρωσαν και επανέλαβαν εκλογική διαδικασία και ζήτησαν τη βοήθεια της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για να αντιμετωπιστεί το φαινόμενο.
Σε επίπεδο νομοθεσίας, η Ευρώπη διαθέτει εργαλεία, σημείωσε η Διακομανώλη: «έχουμε την καλύτερη νομοθεσία που υπάρχει μέχρι στιγμή σε παγκόσμιο επίπεδο», αναφερόμενη στην Πράξη Ψηφιακών Υπηρεσιών (DSA). Το νομοθέτημα αυτό επιβάλλει υποχρεώσεις στις μεγάλες πλατφόρμες — Facebook, Instagram, TikTok — οι οποίες έχουν δεσμευτεί και υπογράφουν κώδικες δεοντολογίας, καταθέτοντας συχνά αναφορές στην Επιτροπή για τη δράση τους κατά της παραπληροφόρησης.
Παρά τις υποχρεώσεις όμως, η κυρία Διακομανώλη παραδέχθηκε ότι «δεν είμαστε απόλυτα ευχαριστημένοι με το πώς έχει εξελιχθεί αυτό μέχρι τώρα». Οι πλατφόρμες διαθέτουν ομάδες και εργαλεία εντοπισμού, αλλά οι μηχανισμοί συνεχίζουν να εξελίσσονται και τα μέσα παραπληροφόρησης γίνονται όλο και πιο εκλεπτυσμένα, αναζητώντας «πλάγιους δρόμους» ώστε να φαίνεται το περιεχόμενο αυθόρμητο και να μην εντοπίζεται εύκολα η προέλευσή του.
Στις ευρωεκλογές, πρόσθεσε, καταγράφηκε «μία αύξηση αυτών των μυθευμάτων… δύο-τρεις μέρες πριν από τη διενέργεια των εκλογών», γεγονός που δείχνει τη στρατηγική συγκέντρωση τέτοιων ενεργειών κοντά στη στιγμή της κάλπης. Είναι δύσκολο να αποδειχθεί και με μαθηματική ακρίβεια αν και πόσο επηρεάστηκε τελικά η ψήφος, όμως τα στοιχεία δείχνουν αύξηση λογαριασμών με πίσω ξένους παράγοντες.
Τα στατιστικά που ανέφερε η ίδια προκαλούν ανησυχία: «Το TikTok αποδείχθηκε ότι έχει είκοσι δισεκατό παραπληροφόρηση στην πλατφόρμα του. Σημαίνει ένα στα πέντε post είναι παραπλανητικό. Αμέσως μετά είναι το Facebook… περίπου δεκαπέντε δισεκατό. Το Instagram έχει έντεκα δισεκατό. Η πλατφόρμα που δεν έχει σχεδόν καθόλου είναι το LinkedIn». Οι πλατφόρμες με μεγάλη απήχηση στους νέους, όπως το TikTok, καθιστούν τη νεότερη γενιά ιδιαίτερα ευάλωτη, λόγω έλλειψης εμπειρίας και του ελκυστικού, μη-λεκτικού τρόπου επικοινωνίας (μοντάζ, μουσική, εικόνα).
Εκπαίδευση και ψηφιακός εγγραμματισμός είναι, κατά την Διακομανώλη, το αντίδοτο: «λέμε media literacy, δηλαδή ψηφιακός εγγραμματισμός». Υπάρχουν χώρες, όπως η Φινλανδία, που ξεκινούν την εκπαίδευση για την παραπληροφόρηση πολύ νωρίς — ακόμη και στην ηλικία των τριών ετών, όπως σημείωσε — ενώ σε άλλες χώρες η συζήτηση περιλαμβάνει και πιο αυστηρά μέτρα για ανηλίκους όσον αφορά τη χρήση κοινωνικών δικτύων.
Η ψυχολογική διάσταση του φαινομένου δεν πρέπει να παραβλέπεται: «η παραπληροφόρηση απευθύνεται στις ενδορφίνες μας», είπε η κυρία Διακομανώλη, επισημαίνοντας ότι δημιουργεί φόβο, αμφιβολία και δυσπιστία — στοιχεία που μειώνουν την κριτική ικανότητα και διευκολύνουν τη διάδοση ψευδών αφηγημάτων. Θέματα με έντονο συναίσθημα, όπως η μετανάστευση, αξιοποιούνται συστηματικά από κακόβουλους παράγοντες.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση και τα κράτη-μέλη αντιμετωπίζουν πλέον την παραπληροφόρηση ως απειλή ασφαλείας και ως πρόβλημα που πλήττει τα θεμέλια της δημοκρατίας. Όπως κατέληξε η συζήτηση, απαιτείται συνδυασμός νομοθεσίας, εταιρικής ευθύνης πλατφορμών, εκπαίδευσης και συνεχούς εγρήγορσης από τους πολίτες — «ακριβή και αληθινά. Και να προσέχουμε», όπως είπε ο παρουσιαστής στο κλείσιμο της εκπομπής.
Highlights
– Η παραπληροφόρηση είναι στοχευμένη «παραπλανητική απόδοση της αλήθειας», σύμφωνα με Κ. Διακομανώλη.
– Η DSA δίνει νομικά εργαλεία και επιβάλλει υποχρεώσεις στις μεγάλες πλατφόρμες.
– TikTok: ~20% περιεχομένου χαρακτηρίζεται παραπληροφόρηση, Facebook ~15%, Instagram ~11%.
– Εκλογικές περιόδους παρατηρείται αύξηση στρατηγικών αφηγημάτων· Ρουμανία ως πρόσφατο παράδειγμα.
– Media literacy και εκπαίδευση θεωρούνται κρίσιμα όπλα στην αντιμετώπιση του φαινομένου.
Στο βίντεο θα ακούσετε την Κλημεντίνη Διακομανώλη να εξηγεί τα χαρακτηριστικά της παραπληροφόρησης, τις νομικές πρωτοβουλίες της Ευρώπης και τα πρακτικά δεδομένα για τις πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης.
Video: «Fake news: Τι κάνει η Ευρώπη;»
Το άρθρο συντάχθηκε με τη βοήθεια του GretAi. Το Video “«Fake news: Τι κάνει η Ευρώπη;»” αναρτήθηκε 09/01/2026 στο Youtube κανάλι Η ΝΑΥΤΕΜΠΟΡΙΚΗ