Μια φωτεινή πέτρα ριγμένη στη θάλασσα η Κάσος, που φωτίζεται, θαρρείς, περισσότερο τις παραμονές της μεγάλης γιορτής. Τότε που όλα τα ξενιτεμένα πουλιά της επιστρέφουν, υπακούοντας σ’ ένα σιωπηρό κάλεσμα. Τότε που η Παναγιά φορεί τα καλά της, λίγες μόλις εκατοντάδες μέτρα πάνω από τον Εμπορειό, το παλιό λιμάνι του νησιού.
Τούτη η γιορτή δεν μοιάζει με καμία άλλη. Ούτε στον παλμό, ούτε στην κατάνυξη, ούτε στη διάρκεια, ούτε στο γλέντι, στο φαγοπότι και τον χορό. Μια παράδοση που διατηρείται αναλλοίωτη στο πέρασμα του χρόνου, χάρις στο παράδειγμα των παλαιών και τη διάθεση των νεοτέρων να πάρουν τη σκυτάλη και να συνεχίσουν. Ζει πολλές από τις παραδόσεις του αυτός ο μικρός ξεχασμένος βράχος, που λούζεται στο φως, τον αέρα και την άχνη του Καρπάθιου, αλλά η γιορτή της Παναγιάς τον Δεκαπενταύγουστο δεν έχει όμοιό της σ’ ολόκληρο τον ελλαδικό χώρο.
Παραμονή της Παναγιάς και ο κόκορας άρχισε να διαλαλεί νωρίτερα το ξημέρωμα. Κάποιοι τον πρόλαβαν, ανηφορίζοντας τον δρόμο που οδηγεί από το Φρυ στην Παναγιά, και τον ξύπνησαν! Τα κούτσουρα πάνε κι έρχονται για τη φωτιά που θα καίει κάτω από τα μαντροκάζανα δύο ολόκληρες ημέρες. Το ίδιο και τα καραβόπανα που θα κρατήσουν τον αδυσώπητο ήλιο μακριά από τον τόπο του ξεφαντώματος. Ο πυρετός αρχίζει να καίει τους “ταμένους” στην Παναγιά. Οι φωτιές ανάβουν, οι τέντες στήνονται, το κρέας κόβεται σε μερίδες και πλένεται. Όλα διαδραματίζονται ανάμεσα σε αστεία, πειράγματα, αθώες εκρήξεις, εκνευρισμούς που περισσότερο δημιουργούνται επίτηδες για να διασκεδάζουν.
Οι νεότεροι μεταφέρουν τους πάγκους και τα τραπέζια. Κάποιοι άρχισαν να ιδρώνουν στην πάλη τους με τη φωτιά και τα καζάνια. Ξημέρωσε για τα καλά. Αργόσχολοι παραθεριστές δεν αργούν ν’ ανηφορίσουν ως εδώ για να απολαύσουν τη μεγάλη προετοιμασία και να γευτούν τους πρώτους μεζέδες!
Οι μπίρες αρχίζουν να πηγαινοέρχονται ανάμεσα σ’ αυτούς που ψήνουν και… ψήνονται κοντά στα θηριώδη μαντροκάζανα. Τα αστεία και τα πειράγματα φτάνουν στο ζενίθ. Οι γυναίκες έχουν αρχίσει από νωρίς τις δικές τους προετοιμασίες στην κουζίνα και τους γύρω χώρους.
Οι εργάτες, όμως, οι “ταμένοι” στην Παναγιά, αυτοί που ιδρώνουν πάνω από τα μαντροκάζανα, πείνασαν. Οι μακαρούνες με τη σιτάκα θα είναι σε λίγο έτοιμες. Αφού τις περιχύσουν με το σίκνωμα, θα τις μοιράσουν σε όλους όσοι δουλεύουν από το ξημέρωμα. Πόσο δίκιο έχουν αυτοί που λένε πως το φαγητό είναι μια από τις ηδονές της ζωής. Μάλλον αυτό το μοναδικό πιάτο θα είχαν δοκιμάσει πριν!
Στη μεγάλη αυτή γιορτή όλοι έχουν κάτι να κάνουν. Οι άντρες, όμως, – να είναι σύμπτωση; – είναι αυτοί που μαγειρεύουν και σερβίρουν! Μια “εκδίκηση” άραγε γυναικεία ή μήπως μια “υπενθύμιση” της ισχυρής θέσης που είχε το κατ’ όνομα “ασθενές φύλο” στα χρόνια της γυναικοκρατίας και μια ύστατη προσπάθεια των γυναικών να κάνουν και πάλι αισθητή την παρουσία τους σε μια ανδροκρατούμενη κοινωνία;
Το κείμενο αυτό, με κάποιες απαλοιφές ανθρώπων που δεν είναι πια στη ζωή, είναι τμήμα του άρθρου με τίτλο “Ανήμερα της Παναγιάς στην Κάσο” που δημοσίευσα στο διαδικτυακό περιοδικό μου www.ribandsea.com τον Αύγουστο του 2013 :
https://www.ribandsea.com/articles/1226-animera-tis-panagias-stin-kaso.html
Το Video “ΔΕΚΑΠΕΝΤΑΥΓΟΥΣΤΟΣ ΣΤΗΝ ΚΑΣΟ. Η ΠΕΡΑ ΠΑΝΑΓΙΑ ΓΙΟΡΤΑΖΕΙ ΜΕ ΕΝΑ ΤΡΟΠΟ ΜΟΝΑΔΙΚΟ!” αναρτήθηκε 17/08/2026 στο Youtube κανάλι Ιωσήφ Παπαδόπουλος